Friday, June 23, 2006

Doing the Banown

Is minic daoine fiosrach faois na hainmneacha aisteacha a bhíonn ar ríleanna agus ar phoirt traidisiúnta. Tá ana-ghlaoch ar an ngrúpa nua-thraidisiúnta, “Bate de Boggers” le déanaí de bharr a leagan reggae den ríl, “Doing the Banown”. Seo libh an scéal taobh thiar den teideal sin.

Fadó fadó sar a raibh aon bhaile nó sráidbhaile anseo, bhí gallán mór árd ina sheasamh ar bharr chnoic agus Beann Eoin a thugtaí air. Gach Oíche Fhéile San Seáin (nó Oíche Fhéile Naomh Eoin más maith leat) thagadh daoine as gach aird chun patrún a dheineamh ann. Do dheinidís na turais agus deiridís paidreacha. Bhí cáil an leighis ar an ngallán do mhná aimride agus dos na fearaibh a bhíodh deacrachtaí acu an adharc a ardú ag an am cuí. Deir daoine gur eascair an deasghnáth ó fhéile phágánach thorthúlachta agus nach raibh sa ghallán ach siombal fallach den bhall fearga. N’fheadar, ach tháinig an phágánachas i réim arís tar éis na paidreacha agus deirtear go mbíodh damhsa agus ól agus drabhlás agus daoine ag cur an leigheas chun triail.

Nuair a ghlac na Chetwyndes seilbh ar an gceantar maguaird i lár na seachtú aoise déag do leagadar an gallán chun deireadh a chur leis an mbaothchreideamh papánach (dar leo) agus thógadar Teampall Protastúnach in a áit. Tamall éigin ina dhiaidh thóg na Chetwyndes tuama mór galánta le oibilisc árd ar bharr sa reilig in aice leis an séipéal. Agus cad a dhein muintir na h-áite – thosnaíodar ag baint úsáid as an oibilisc in ionad an ghalláin mar fhócas don phatrún. Ar dtúis rinne na Chetwyndes iarracht deireadh a chur leis an gcleactadh ach le h-imeacht aimsire d’éiríodar níos réchúisí agus níor chuireadar isteach ar chúrsaí.

B’iad na sagairt a chur deireadh leis. Tháinig sagart óg, darbh ainm Thomas V. Dwyer go dtí an paróiste agus an naoú aois déag ag druidim chun deiridh. “Thundering Tom” a tugadh air de bharr a stíl searmóineachta. Bhagair sé coinnealbhá agus tinte síoraí ifrinn ar aon duine a ghlacfadh páirt sa phatrún; “Doing the Banown”. Bhí an Gaeilge dearmadta faoin am sin agus an t-ainm “Beann Eoin” truaillithe. B’shin deireadh leis an bpatrún ach bhíodh daoine fós ag teacht go dtí an reilig i gcoim na hoíche chun crosa a ghreanadh ar an oibilisc.

Sin mar a bhí an scéal go dtí gur tháinig na hippies Sasanacha chun cur fúthu i ngort Connie Cooney lámh le Chetwynde Downs. Bíonn an-suim ag an lucht súil nua-aoiseach sa phágánachas Ceilteach agus is féile an-tábhactach dóibh lár an tsamhraidh. Nuair a chualadar faoin seana-nós “Doing the Banown” do shocraíodar go gcomórfadh siad an fhéile sin sa reilig. An tráthnóna roimh ré chuadar isteach sa sean-reilig agus thosnaigh scléip mhór. Bhí ceol ar lán airde á bhlaisteál amach ó callairí móra. Rinne comharsana gearán leis na Gárdaí, agus chuireadar an ruaig ar na Hippies. Ach thánadar thar n-ais níos déanaí . Deirtear gur radharc iontach dochreidte a bhí ann le héirí na gréine agus draoithe feistithe i róbaí bána fada ag séideidh adharca ollmhóra, daoine eile ag greadadh ar drúmaí agus na hippies go léir ag canadh is ag cantaireacht is ag rince timpeall na hoibilisce.

Bhí an cumann phobail áitiúil agus an tAthair Flannigan a rá go bhfaighidís órdú cúirte chun stop a chur leis an diamhasla (dar leo) arís i mbliana ach rinne na hippies bualadh pre-emptive cliste. Bhí gach éinne ag cleamhsán le blianta faoi staid na sean-reilige ach gan aon rud á dhéanamh faoi. Cúpla seachtain ó shin chuaigh na hippies isteach sa reilig agus ghlanadar an áit go léir. Thugadar an brúscar go dtí an dumpa agus ghearradar an féar agus na driseacha. Anois tá daoine ina bhfábhar agus ag rá gur náireach an mhaise bheith ag cur bac orthu. Tá an tAthair Flannigan ar buile ach ní féidir leis aon rud a dhéanamh. Níl an chumhacht chéanna ag na sagairt sa lá atá inniu ann is a bhí acu aimsir Thundering Tom. No, níl, ambaist. Is cosúil nach bhfuil deireadh fós le “Doing the Banown.”

Anois tá an seana-seit, “The Banown” a múineadh ag ár Michael Flatley áitiúil; Timmy the Brit, dos na hippies i gcomhair an cheiliúraidh anocht. Nach iorónta an scéal é gurb iad na Sasanaigh atá ag coimeád na seana-nósanna Gaelacha beo sa lá atá inniu ann.

Agus go mbaine sibh go léir sult agus sásamh as Oíche Fhéile San Seáin.

Uainn go léir anseo in #37 “Chetwynde Downs” - - - Slááán Tamall

FRC

Thursday, June 15, 2006

GLOOMSDAY 2006

Sea, tá an lá buailte linn arís, an 16ú lá de Mheitheamh nuair a bheimid ag ceiliúradh an lá stairiúil meisciúil úd i 1904 nuair a chuaigh Leonardo de Gloom ar a ramail óil timpeall phubanna chathair Chorcaí.

Teacht le chéile mar is gnáth sa Long Valley. Ansan ar aghaidh go dtí an Hi-Bi (má ligfear isteach sinn) mar a bheidh seisiún de bhailéidí parlúis againn timpeall an piano i dteannta ár aíonna speisíalta “The Cork Tenners.” Níl an rian ina dhiaidh sin socraithe fós ach tá súil againn buaileadh isteach i Loafers, Sin É, Charlie’s, Le Chateau, agus b’fhéidir An Spailpín (má ligfear isteach sinn. Thug Christy an doras dúinn anuraidh nuair a ….. Á! Scéal eile ní chreidfeá é) Cuirfimid críoch leis an lá ag -------- le rince mór agus le ceol ó “The Pana Rowdies Ragtime Band”

Beidh mise ag léamh sleachtanna as “Useless Eulogies” an t-úrscéal le Jimmy Joyce ar a bhfuil gach rud bunaithe agus nár foilsíodh fós.

Fáilte roimis cách agus muna dtiocfaidh cách beidh fáile roimis geaitsithe cultúrtha na cathrach:

Aos acadúil postúil tuirsiúil na hOllscoile,
Buíon bodhraitheach bagrach na Ceolscoile,
Lucht leath-litheartha fad-mheigeallacha an Munster Literary Society,
Feiminithe fiain-fholtacha frith-fhileata ón dTigh Filí,
Lucht féachana scannán scanrúil an Triskel agus an Kino,
Anglacánaigh árdnósacha an Cork Literary agus Scientific Society,
Gealgóirí glóracha cló-ghaelacha ó Gael-Tactadh
Agus dar ndóigh ár seana-cháirde;
Polaiteoirí ar tóir fótó-seans.

Ní mór do gach éinne dreach duairc dorcha a chaitheamh ar an lá. Eádaí Edwárdacha freisin má tá aon rud den ré úd fágtha fós sa vardrús agat.

Go dtí sin,

Uainn go léir anso in #37 ‘Chetwynde Downs’ - - - Slááán Tamall

FRC

Monday, June 12, 2006

Séasúr an Sciodair

A leithéid de radharc anseo i “Chetwynde Downs” an lá fé dheiradh – dochreidte amach is amach. A luaithe is a d’oscail na firmimintí chun na tuilte a dhoirteadh anuas orainn, bhí na daoine amuigh ar na bóithre. Lámha leata amach, aghaidheanna casta suas i dtreo na spéartha chun an bháisteach throm a bhlaiseadh, iad ag canadh is ag béicigh, ag rince is ag valsáil, is ag pógadh stróinséirí. Cheapfá gur i mball bocht spallta ar imeall an Sahara a bhíomar lonnaithe agus nach raibh braon báistí ann leis na blianta. Agus cad chuige an gealtachas seo go léir? Bhuel….

An Domhnach roimhe sin agus an aimsir ba bhreátha a bhí againn le fada. Ó moch maidin bhí na fir amuigh ar na patióanna agus na deiceanna ag fáil faoi réir don BBQ mór. Áprún á cháitheamh ag gach mac máthar, is iad ag cur geáitsíocht na gcócairí celebs orthu féin. Níorbh fhada go raibh na cóisreacha fé lán tseol, pilsner Seiceach leis an scrogall, chardonnay olabhog ón tSíle le cuileoga de cineálacha éagsúla ag snámh ar uachtar sna gloiní mar bharr ar an mblas. Burgair leathdhóite, leathchócaráilte agus sicín bándearg a la salmonella á alpadh síor. Chuala go raibh an Dr. Rashan Maghanafi an-ghnóthach ina chlinic ag #42 “Salandrabad” tar éis an deireadh seachtaine le othair ag gearán faoi bhoilg tinn.

Ansan, gan aon choinne leis, tháinig claochlú iomlán ar an atmaisféir, daoine ag tabhairt súil chlíathánach ar a chéile - agus ar an madra. Sróna ag biorú, pollairí ag smúradh go discréadach. Cé a bhí ciontach as an drochbholadh bréan broimeach sin. Ach ba shoiléir i gcionn tamaillín nach duine amháin nó ainmhí amháin a ba chúis leis an mbréantas úafásach a chuirfeadh múisc ar mharbhán mar bhí an drochbholadh le brath ar fud na háite. Scaip sé ó chúlghairdín go cúlghairdín, ó phatió go deic, ó Chetwynde Downs, soir ó thuaidh go Chetwynde Dales agus soir ó dheas go Chetwynde Meadows. Bhí ar na daoine na fulachtaí agus an troscán patió a thréigint agus teitheadh leo isteach sna tithe chun éaló ón mbréantas dofhulaingthe. Ar feadh seachtaine a mhair an phláig, brú ard lárnaithe os chionn Chorcaí ag cosaint an ollbhrait de mhorgadh gránna a bhí ina luí go trom tachtach ar chomharsanacht ‘Chetwynde Downs’ nó gur chuir an stoirm thoirní deireadh leis agus gur ghlan sé an truailliu srónach uainn. Ach cad ba chúis leis an mbréantas sa chéad dul síos. Hhhhmmm…

Ní dóigh liom gur chinneadh inmhollta a ghlac Cumann Áitritheoirí Chwtwynde Downs nuair a chuireadar go láidir i gcoinne iarrachtaí an fheirmeoir béal dorais, Connie Coony, chuid dá thailte a athzónail i gcomhair thogáil tithe. Nach raibh Chetwynde Downs féin ina bpáirceanna féarmhara feirme tráth.Tá cloch sa mhuinchille ag Connie chuig muintir Chetwynde Downs ó shin. Déarfainn gur d’aon ghnó a thosnaigh sé ag leathadh sciodair (slurry) ar na bpáirceanna taobh linn, na goirt ar dhiúltaíodh ath-chriosáil dóibh, tráthnóna breá Domhnaigh nuair a bheadh gach éinne amuigh sna gáirdíní. N’fheadar cén saghas beathaidh atáid ag tabhairt dos na beithígh sa lá atá inniu ann agus stinc chomh gránna samhnasach sin ag teacht ón mbualtrach. Ní nach ionadh go mbíonn galar crúb is béal, agus galar na mbó mire á dtolgadh ag na h-eallaí.

Anois táimid thar n-ais go dtí an gnáthsaol tuirsiúil arís anseo i Chetwynde Downs.

Uainn go léir anseo in #37 “Chetwynde Downs” - - - Slááán Tamall

FRC

Saturday, June 03, 2006

Siondróm SAD

Is le linn laethanta gearra na dúluachra a thagann an galar dubhach darb ainm SAD (seasonal disaffective disorder) ar roinnt daoine de bharr easpa gréine. Ait go leor tagann lagar spride den shaghas céanna orm fhéin i rith laethanta fada an samhraidh nuair a bhíonn an grian ag scoilteadh an tarmaic.

Dála na féileacháin ildaite a thagann amach, meallann teas na gréine ógmhná na h-áite amach ina sluaite in éadai éadroma sciotacha samhraidh. Agus is ansan a thagann an duairceas agus an dólas orm mar tuigim an fhíric is crúalaí de fhírinní searbha an tsaoil seo – cé go mbímidne ag dul in aois agus i mbaois, bíonn na mná óga dár ngríosadh i gcónaí. Sea, bíonn na sráideanna, na páirceanna, na tránna plódaithe leo, gach bruinneall níos aoibhne áille na an spéirbhean roimpi –
glé-ghruaigeach,
luisne-leicneach,
binn-bheolach,
síod-scornach,
crua-chíochach,
cuas-choimeach,
cuar-chromógach,
gor-ghabhlach,
luas-leasnach,
crón-chosach . . .
Úúúúúfff!!!
Agus dar ndóigh, ní thugann siad aon aird ar an ngeolbhachán beoir-bholgach le stíl ghruaige Healy-Rae ag gabháilt thart i dteannta Long John, mo jeaicín russell leath-shúileach. Ach ní thuigeann siad gur faoi chraiceann an mheánaostaigh mhenópásaigh sin, tá ógfhear fadfholtach aclaí fiáin éigeansa i jeans cneasluiteacha ag damhsa is ag bocléimt thuas ar an ardán i dteannta Rory Gallagher agus an Gormachaí Míshásta Delta Blues Band.
Anois fan go dtúinfeálfad an t-aer-ghiotár – Ding – Djang – Djang – Ding !!
Is mise rí na nGormachaí,
Is mise an t-árd-rí,
Á rá amhrán ar an ardán,
Ruaidhrí agus Mí.
Ag leadradh an aer-ghiotáir
Sean phort de chuid B.B.,
Ó bhíos óg is gan uaim ach póg
Is cion ós na cailíní.
Ach tá na ribí ag éirí gann
Is gan ‘gam ach sean-chuimhní
Ar an Rac ‘n Ról, pot is ól,
Thiar sna seascaidí.
A! bhuel, ní bhuaidhfidh sé sin aon ghradam filíochta, ach ar chuma éigin ní bhraithim chomh SAD ionam fhéinig anois.
Uainn go léir anseo in #37 “Chetwynde Downs” - - - Slááán Tamall
FRC

Sunday, May 21, 2006

Seana-Traidisiún i mBaol

Óóóóáááá!! Mo chloigeann á scoilteadh is á réabadh ag casúir agus druilirí i mbun dian-saothair istigh i lár an bhlaoisc. Ceiliúradh an oíche aréir is cúis leis na pianta dar ndóigh agus goirt láibe Átha an Rí ina luí níba isle ná a rabhadar riamh ó aimsir na Díleann i leith.

Bua iontach stairiúil eipiceach ag laochra na Mumhan a bhí ann gan aon agó. Ach cá bfhios cén torthaí gan choinne a thiocfaidh as an haidhp agus an histéir go léir atá le feiscint agus le brath ar ardáin is ar isleáin i ngach baile fearainn sa chúige ársa s’againne. Caithfidh mé a rá go raibh idir amhras agus imní á léiriú ag roinnt des na seanfhondúirí sa chlub aréir. Canathaobh? – bhuel………

Sa chéad dul síos ní mór dom a adhmháil nár imríos rugbai ó bhíos ana-óg sa bhunscoil, ná aon chluiche páirce eile ach an oiread. Mar is eol daoibh, duine intleachtúil atá ionam agus gan spéis agam ach i nithe a bhaineann leis an aigne; ard-litríocht, ceol na ngormacha, ciné noir, ealaín na Seapáine 7rl. Ach bhíos riamh im’ bhall den chlub rugbaí áitiúil cé nárbh fhuirist teacht ar chártaí ballraíochta. Conas san? Bhuel mar bhí m’athair ina bhall den chlub romham, agus ina bhall den choiste agus fiú ina chathaoirleach tráth. Agus a shean-athair roimhesean. Táimid ag caint ar Thraidisiún anseo, ambaist. Sea, is féidir linn Oidhreacht a thabhairt air nó fiú amháin - Dúchas.

Mar tá níos mó ná Club i gceist. Traidisiún sean-bhunaithe atá laistiar de dóirse ársa an chlubthí sin. Gréasán soisialta de chairde, cairde cairde, lucht aitheantais, lucht súil-aitheantais, lucht leath-aitheantais. Nascanna áisiúla a chuirfeadh ar do chumas an duine ‘ceart’ a aimsiú in am an ghátair. “Is leor nod don eolach” atá mar mhanna againn. "Cara sa chúirt" a bhíonn ag teastáil in áiteanna eile, ach anseo i gCorcaigh cois Laoi 'sé an "Cara sa Chlub" is ansa linn.

Ach tá an seana-trasidisiún san i mbaol anois leis an bhflosc chun rugbaí atá i ngach áit. Daoscarslua na sráide ag bualadh go clagarnach ar na ndoirse ag iarraidh cead isteach; cábóga an CLG agus níos measa fós; íseal-aicme agus neamh-aicme an tSacair. Ach caithfimid an fód a sheasamh, Ní ghéillfimid, No Passaran. Níl slí ann dóibh, sin a bhfuil de. Molfaimid go mbunóidís a gclub féin. Sea, sin réiteach na faidhbe. Nach shin é an cur chuige atá acu i gCathair na Sceana, ceanncheathrú an rugair sa Mhumhain?

Uainn go léir anseo in #37 “Chetwynde Downs - - - Slááán Tamall.

FRC

Tuesday, April 04, 2006

VRÚÚM - VRÚÚM

Tagann siad amach gach bliain thart ar an am seo; uair éigin idir sceitheadh na bhfroganna agus céad ghlaoch na cuaiche (cé nach raibh aon chú-cú le cloisint sa dúthaigh seo leis na cianta). Bíonn siad ag gabháilt thart ag breacadh nótaí síos ar a gcuid clár fáiscthe, ag ullmhú dréacht-phlean 5 bliana – bíonn dréacht-phlean 5 bliana á ullmhú acu gach aon bhliain. Sin iad Lucht na mBailte Slachtmhara - an Fo-Choiste is tábhachtaí agus is postúla de chuid Chumann na n-Áitritheoirí Chetwynde Downs.

Ní réitímíd ró-mhaith lena chéile.

Níl aon tuiscint acu ar chúrsaí an dúlra. “Fiailí” a deir siadsan, “bláthanna léine” a deirimse. “Ná fuil a fhios agaibh cé chomh tábhactach is atá an caisearbhán mar fhoinse neachtair dos na beacha agus dos na féileacháin”. Cuireann siad i mo leith go bhfuil síolta fiailí ónár ngáirdínse ar foluain soir agus siar agus ag paraisiútáil anuas ar gach bláth-cheapach san eastát tré chéile; idir Chetwynde Downs, Chetwynde Dales agus Chetwynde Meadows. Deir siad go bhfuilim ag truailliú na háite.

“Truailliú” – agus is iadsan na daoine a bhíonn ag spreagadh gach éinne chun cogadh ceimiceach a fhearadh ar aon chréatúir sé-chosach a bhíonn sé de mhí-ádh air taisteal tríd. Bíonn níos mó ceimicí nimhneacha á spréáil thart anseo gach samhradh ná an agent orange go léir a scaip na Fórsaí Meireacánacha le linn cogadh Vítneam. Aon nóinín ar thaobh an chosáin a nochtann a aghaidh don ghrian, daortha chun báis ar an toirt - - ZAAAP!!!.


Truailliú, mar dhea, agus cad faoi truailliú fuaime?. Gach deireadh seachtaine as seo amach beidh an galar tógálach tolgtha ag gach éinne. Chomh luath is a thosnaíonn an chéad VRRÚÚÚM-VRÚÚÚM-VRÚÚÚM beidh gach mac máthar amach le lomairí, gearrthóirí, struimirí is iad ag lomadh is ag bearradh, ag gearradh is ag struimeáil ó moch déanach, gan sos gan stad, gan stop gan staonadh. Innil leictreacha is peitril, 2-stróic, 4-stróic, stróic teasa. Iad go léir in iomaíocht lena chéile chun an fothram is áirde agus is gránna a chruthú. Bíonn an torann níos measa ná dosaen scairdeitleáin ag eitilt os cionn na díonta. Agus is iadsan na daoine a bhíonn ag tabhairt amach faoin amhastraíl a bhíonn ar siúl ag mo Jeaicín Russell bocht; Long John.

Chun déileáil le Fo-Choiste na mBailte Slachtmhara, chuireas fógra suas; “Tearmann Fiadhúlra anseo, Crios Saor ó Cheimicí”. Ach faraoir, táim i dtrioblóid anois le dream eile - an Fo-Choiste Pleanála de Chumann na n-Áitritheóirí, mar nách bhfuaireas cead oifigiúil ón gComhairle chun an fógra a chrocadh sa chéad áit. Is deacair na dreamanna sin a shárú.

Uainn go léir anseo in #37 “Chetwynde Downs” - - - Slááán Tamall

FRC

Sunday, April 02, 2006

Ní mise Raifteirí

Mise Raifteirí

le Antoine Ó Raifteiri (1784 - 1835)

Mise Raifteirí, an file,
lán dóchais is grá
le súile gan solas,
ciúineas gan crá,
ag dul síos ar m'aistear
le solas mo chroí,
fann agus tuirseach
go deireadh mo shlí;
féach anois me
lem' aghaidh ar Bhalla
ag seinm cheoil do phócaí folamh'.

Mo leagan féin:

In omós do Raifteirí

le Charles P. Watson

Is mise Míshásta,
éadóchas dom' chrá,
ag scimeáil an ghréasáin
gach oíche is lá.

Ag dul chuig an tábhairne
le solas im' chroí
Ach an mhaidin dár gcionn
i ndubh-ísle brí.

Is féach anois mé
m'aghaidh le scáileán
na focail a scríobhaim
ag eitilt le fán.

Uainn go léir anseo in #37 "Chetwynde Downs" - - - Slááán Tamall

FRC

Saturday, April 01, 2006

McDowell chun éirí as.

Is dócha go mbeidh áthas ar a lán daoine an nuacht seo a chlos go mbeidh Michael McDowell ag éirí as a phost mar Aire Dlí & Cirt ar chuinsí pearsanta. Ach is cinnte go mbeidh saol na polaitíochta i bhfad níos tuirsiúla dá uireasa.

Ar thug Bertie bata agus bóthar dó? Nó an bhfuil aon fhírinne sna ráflaí go bhfuil an máindúlagar (manic-depression) a bhíonn ag cur isteach air éirithe as smacht ar fad. Cuinsí pearsanta - dar m'anam.

Uainn go léir anseo in #37 "Chetwynde Downs" - - - Slááán Tamall

FRC

Wednesday, March 29, 2006

HIÚDÁÁ

Ní dhéanfadh Gleann Eatharlaigh cúis, ná Cainneon Mór Cholorado, ná fiú Scoiltghleann Ollmhór na hAifrice. B’fhéidir ar dhromcla iargúlta reoite úafásach Iúpatair tá Ollghleann na mílte ciliméadar ar leithead a ghníomhódh mar meafar oiriúnach don bhearna glúine sa tigh seo againne. Ochtar clainne – mac aerach ina measc, agus gan meas madra acu ar a n-athair. Agus ní bhíonn eolas ar bith agamsa ar cad a bhíonn ar súil acu. Cloistear go minic faoi leithlisiú nó aonrú sósialta i measc an daoscarshlua in áiteanna mar Bhloc an Phiarsaigh*, bhuel, bíonn an fhadhb chéanna i gceanntracha meán-aicmeacha leis. Mise anseo im’ aonair im’ oifigín amscaí ag scimeáil an idirlín ag lorg síbear-chuideachta. Tá an tigh seo cosúil le bloc árasáin, ní fheictear daoine ach iad ag teacht is ag imeacht. Ní bhíonn a fhios agam an bhfuil daoine istigh ach ósna fuaimeanna ag teacht as na seomraí. Techno ón garáiste, ceol rap gáirsiúil anuas an staighre, pop athchúrsáilte ón tolglann.

“Hiúdáá” a chloisim agus daoine ag gabháilt tharam sa halla, sin an méid. Sea, “Hiúdáá”, déarfainn gur “Hi Dad” nó “Hello Dad” a bhíonn i gceist ach nach mbíonn an fuinneamh iontu chun na focail a fhuaimniú i gceart. Nach ait mar a dtéann an oideachas i bhfeidhm ar an aos óg. Dá mhéid blianta a chaitheann siad i scoileanna, coláistí agus ollscoileanna is ea is lú a gcumas cainte agus is caoile a bhfoclóir. N’fheadar arbh é an truailliú domhanda ba chúis leis, daoine ag sú ceimicí atmaisféaracha isteach i ngach anáil ón gcliabhán aníos. Mar de réir dealraimh tá an éabhlóid casta bun ós cionn leis an gcine daonna ag cúlú leath mhilliún bliain i nglúin ámháin agus gnúsachtaí ápúla mar “Hiúdáá” astu.

Mol an óige conas tánn tú!!!

Ón teaghlach núicléach go léir anseo in #37 “Chetwynde Downs” - - - Slááán Tamall

*Léifidh sibh tuilleadh fén ár gceantar beag "fé bhuntáiste" amach anseo.

Fhios ag éinne an Ghaeilge ar Aherlow?

FRC

Monday, March 27, 2006

Brí na Brille

Tá sé in am againn cuimhneamh ar dhuine des na mórscribhneoirí Gaeilge ón aois sa chaite, Marty Kane, a saolaíodh céad bliain ó shin ar tailte Castle Chetwynde mar a bhfuil eastáit tithíochta “Chetwynde Downs” lonnaithe anois. Agus é fós ina fhear óg, i lár na fichidí, cuireadh ar stáitse a mhórshaothar; “Brí na Brille” dráma a bhain mí-chlú agus mí-cháil amach dó.

Dráma aonghnnímh aon-radhairc suite i seomra feithimh na mban i ndrúthlann i gcathair Chorcaí. Tá an bordello seo lonnaithe gar do Bheairic Victoria (Bearic Uí Choileáin anois) agus freastalaíonn na cailíní ar riachtanaisí na saighdiúirí. Ní ghlacann ach na mná páirt sa dráma, ní fheictear na custaiméirí riamh ach cloistear fúthu os na cailíní de réir mar atáid ag imeacht ar a gcuid dualgaisí agus ag filleadh ina dhiaidh. Táid ag cur is ag cúiteamh féna saol féin is fé chúrsaí an lae agus an oíche á meilt. Tugtar le fios agus an scéal ag forbairt nach gnáth tréibhse oibre atá ann ach oíche chinniúnach i stair na tíre. Cloistear ar dtús go raibh saighdiúir cúnta maraithe i luíochán, in dhiaidh san cloistear ráflaí fé dhíoltas. Sa deireadh tá lár na cathrach tré thine. Sea, "Loscadh Chorcaí" atá fé chaibidil ag Máirtín Ó Cadhain, eachtra a chur tús le deireadh riail na Breataine i ndeisceart na tíre.

Ach níorbh é léirmheastóir a chur deireadh leis an dráma tar éis dhá oíche – an té a dúirt go raibh an teanga sa dráma chomh tur fuar le cré na reilige. Ní hea, ach cumhacht níba treise ná an peann. Bhris ciréibeanna amach ar an dara oíche. Bhagair Easpag Chorcaí coinnealbhá ar aon duine a bheadh baint ná páirt aige sa bhrocamas gáirsiúil. Bhagair baill den sean-IRA go mbeadh Loscadh Chorcaí eile ann muna chuirfaí deireadh láithreach bonn leis an dtaircisne ar laochra na saoirse. Ní fios cén rí-rá a bhíodh ann má cuireadh ar stáitse an chéad leagan a bhí réitithe ag an scríbhneoir avant-garde Marty; níorbh iad na mná a bhíodh ag caidreáil in ao’ chor, ach baill a gcorp a thuill a beatha amach dóibh.

Níor scríobh Marty focal eile ina shaol agus ligeadh a ainm i ndearmad anseo in Éirinn. Ach deineadh roinnt taighde ar a chuid scribhinní ar champusaigh acadúla SAM. Scríobh bean amháin, Eve Ensler, Ph. D. fúthu, agus bhain sise clú domhanda amach níos déanaí nuair a chum sí “Vagina Monologues”.

Bhí Marty ag obair sa gCurrach le linn an dara cogadh domhanda agus d’éirigh cairdeas idir é féin agus príosiúnach ar chomhaois agus ar chomhainm leis; Caidhneach eile ó Chonnamara. Deirtear go raibh tionchar ag scribhinní an Chorcaígh ar shamhlaíocht an Ghaillimhigh. Ach ní féidir liom a rá mar ní nós liom aon rud sa chanúint gharbh scornúil úd a léamh.

Tá Marty curtha sa reilig aitiúil, Kill graveyard. Táim i mbun dán a chumadh in omós dó. Nuair a bheidh sé críochnaithe beidh an phribhléid agaibhse, a léitheoirí dílse, an chéad dréacht a léamh. Nílim ach tosnaithe ach tá teideal oiriúnach ceaptha agam dó – “Cré na Cille”

Uainn go léir anseo in #37 “Chetwynde Downs” - - - Slááán Tamall

FRC

Tithe Saoire

Maidin dubh dorcha fhliuch anseo i Chetwynde Downs inniu. Agus scamall gruama duairc anuas ar mo ghuaileann féin. Póit is cúis leis dar ndóigh. Gloine Alka-Seltzer anseo os mo chomhair is mé ag déanamh dian-mhacnamh ar chúrsaí is ar choir an tsaoil.

Bhíos sa chlub gailf aréir. Ní imrím gailf, ná aon spórt eile, ach táim im’ bhall den chlub, má thuigeann tú leat mé. A leithéid de radharc sa charr-chlós, lán de SUVanna, chuid acu chomh mór le tancanna airm Mheiricea, agus cairteacha cláraithe 06. Istigh sa bhear (nó ‘béar’ mar a chonac uair amháin ar fhalla thigh tábhairne i gceartlár na Gaeltachta) bhí na lipéidí dearthóra le feiscint i ngach áit. B’é an t-ábhar a bhí á plé acu ag an gcúntar ná tithe saoire.

Sea, ambaist, ‘tithe saoire.’ Anois is cuimhin liom go glé nuair a bhíodh sé le maíomh ag daoine go raibh tigín déanta de bhosca Ford thíos i mBun a’ Tabhairne acu. Ansan bhog daoine ar aghaidh go dtí bungalóanna galánta i West Cork. (Ní hionann an ball san agus Iarthar Chorcaí; ainm branda is ea ‘West Cork’ anois cosúil le ‘Kerry Gold’ nó ‘7-up’.) Anois níl tú sa chomhluadar ceart in ao’ chor muna bhfuil tigh saoire agat sa bhFrainnc, nó sa Tuscáin, nó, rogha na coitiantachta is déanaí, cósta Mhuir Dhubh na Bhulgáire. Ní leor ‘árasán’ ar Costa de Sol na Spáinne a thuilleadh mar tá an áit san millte ag an daoscarshlua. Sin é an eochar-fhocal - ‘millte’. Ní phiocann tú áit níos mó mar go bhfuil radharcanna breátha agus fothracha stairiúla le feiscint, nó mar go bhfuil aeráid te tirim bolg le gréine ann. Oh no! ní mór duit áit a aimsiú nach bhfuil loite millte - FÓS.

Sea, tá rás mór domhanda ar siúl, daoine ag sodar chun áiteanna iargúlta a aimsiú sara millfear iad. Bi daoine breá sásta leis na gCanáraigh go dtí gur milleadh na h-oileáin, ansan go dtí Barbados go dtí gur milleadh an pairidís tropaiceach úd. Anois tá triail ar na Seychelles, agus by daid bí cinnte de go gcloisfimid sar i bhfad go bhfuil Ryan-Air chun an ball a oscailt do ghráscar na sráide. Agus n’fheadar cén oileáinín bocht sa Phacific Theas a bheidh ar bharr an liosta le bheith millte ina dhiaidh san.

Tá’s agam, níl ach an t-éad ag dó na geirbe agam, mar níl na h-achmhainní agam chun ‘infheistíocht’ a dhéanamh i dtigh saoire thar lear. Agus canathaobh, mar tá ochtar clainne agam a cheapann nach bhfuil ina n-athair ach cárta plaisteach chun a stíl maireachtála ard-chostasach míchuíosach a íoc.

Táim ar tí pléascadh. Cá bhfuil na diail piollaí? Táim ag dul go dtí an pub chun na néaróga a cheansú.

Focal scoir : Tithe Saoire – nílid saor in ao’ chor. A! Maith dhom.

Uainn go léir anseo in #37 “Chetwynde Downs” - - - Slááán Tamall

FRC